ISO kısaca
ISO (International Organization for Standardization – Uluslararası Standardizasyon Örgütü) 1947'de kurulmuş, merkezi Cenevre'de bulunan ve 170'i aşkın ülkenin ulusal standart kuruluşlarından oluşan bağımsız bir örgüttür. Türkiye'yi ISO'da Türk Standardları Enstitüsü (TSE) temsil eder. Kısaltma, dillere göre değişmesin diye Yunanca “eşit” anlamındaki isos kelimesinden gelir.
ISO yalnızca standart yazar; belge vermez ve denetim yapmaz. Belgeyi, standarda uygunluğu denetleyen bağımsız belgelendirme kuruluşları düzenler. Bu kuruluşların yetkinliğini de ulusal akreditasyon kurumları onaylar; Türkiye'de bu görev TÜRKAK'ındır.
Standart, belge, akreditasyon: kim ne yapar?
| Rol | Kurum | Yaptığı iş |
|---|---|---|
| Standart yazar | ISO / TSE | Şartları belirler (ör. ISO 50001:2018) |
| Danışman | 2save Enerji gibi firmalar | Sistemi kurumunuzda kurar, eğitir, denetime hazırlar |
| Belgelendirme kuruluşu | Akredite özel kuruluşlar | Denetler ve sertifikayı düzenler |
| Akreditasyon kurumu | TÜRKAK (IAF üyesi) | Belgelendirme kuruluşunun yetkinliğini onaylar |
Akreditasyonsuz bir kuruluşun verdiği sertifika yasal yükümlülükleri karşılamaz ve ihale ya da müşteri denetimlerinde kabul görmeyebilir. Sertifikanın geçerliliğini belgelendirme kuruluşunun sitesinden veya uluslararası IAF CertSearch veritabanından sorgulayabilirsiniz.
En çok kullanılan ISO yönetim sistemi standartları
| Standart | Konu | Kimler için öne çıkar? |
|---|---|---|
| ISO 9001 | Kalite yönetim sistemi | Hemen her sektör; müşteri memnuniyeti ve süreç yönetimi |
| ISO 14001 | Çevre yönetim sistemi | Atık, emisyon ve çevre izinleri olan tesisler |
| ISO 45001 | İş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemi | Üretim, inşaat, lojistik |
| ISO 50001 | Enerji yönetim sistemi | Enerji yoğun sanayi, büyük ticari ve kamu binaları (eşik üstünde yasal zorunluluk) |
| ISO/IEC 27001 | Bilgi güvenliği yönetim sistemi | Yazılım, finans, veri işleyen kuruluşlar |
| ISO 14064-1 | Sera gazı envanteri | Karbon ayak izi raporlayan, ihracat yapan firmalar |
Bu standartların çoğu aynı uyumlu yapıyı (madde 4–10) kullandığı için tek bir entegre yönetim sistemi altında birlikte işletilebilir; doküman, iç tetkik ve yönetim gözden geçirmesi ortaklaşır.
Enerjiye özel ISO 50000 ailesi
- ISO 50001 – Enerji yönetim sistemleri: şartlar (belgelendirilen standart). Ayrıntılar
- ISO 50002 – Enerji etütleri: etüdün nasıl planlanıp raporlanacağı. Enerji etüdü
- ISO 50003 – Belgelendirme kuruluşlarının uyması gereken şartlar ve denetim süreleri
- ISO 50004 – ISO 50001'in uygulanması, sürdürülmesi ve iyileştirilmesi için kılavuz
- ISO 50006 – Enerji performans göstergeleri (EnPG) ve enerji referans çizgisi
- ISO 50015 – Enerji performansının ölçülmesi ve doğrulanması
ISO belgesi nasıl alınır? 6 adım
- Standardın seçimi ve kapsam: Hangi standart, hangi tesisler ve faaliyetler?
- Mevcut durum (boşluk) analizi: Standardın şartlarına göre eksiklerin belirlenmesi.
- Sistemin kurulması: Politika, hedefler, prosedürler, kayıtlar ve eğitimler.
- Uygulama ve kayıt dönemi: Sistemin fiilen işletilmesi; denetçi kanıt görmek ister.
- İç tetkik ve yönetimin gözden geçirmesi.
- Akredite kuruluşla Aşama 1 ve Aşama 2 denetimi, ardından sertifika; 3 yıl boyunca yıllık gözetim.
Sık sorulan sorular
ISO belgesini kim verir?
ISO belge vermez. Sertifikayı, ilgili standart için akredite edilmiş bağımsız belgelendirme kuruluşları denetim sonrasında düzenler. Türkiye'de akreditasyonu TÜRKAK verir.
ISO belgesi kaç yıl geçerlidir?
Yönetim sistemi sertifikaları genellikle 3 yıl geçerlidir; bu süre içinde her yıl gözetim denetimi yapılır.
Sahte ISO belgesi nasıl anlaşılır?
Belgeyi veren kuruluşun ilgili kapsamda akreditasyonu olup olmadığını TÜRKAK veya IAF CertSearch üzerinden kontrol edin; sertifika numarasını belgelendirme kuruluşunun sorgulama sayfasında doğrulayın. Denetimsiz, birkaç günde 'belge' vaat eden teklifler güvenilir değildir.
Danışmanlık firması ISO belgesi verebilir mi?
Hayır. Danışman sistemi kurar ve denetime hazırlar; tarafsızlık kuralı gereği belgelendirmeyi farklı ve akredite bir kuruluş yapar.